Tin tức báo chí

Lễ hội Trò Ngô xã Hữu Liên - nét phong tục độc đáo

03/04/2026

Lễ hội Trò Ngô xã Hữu Liên - nét phong tục độc đáo

Theo các cụ cao niên trong làng kể lại rằng Làng Giàng có lễ hội Trò Ngô mô tả quá trình đánh giặc cứu dân giúp nước thoát khỏi ách thống trị Tây Hán (quân Phục Ba Tướng Quân). Đây là Lễ hội lớn nhất ở khu “Tam Yên” xưa (xã Yên Sơn - Yên Thịnh và Yên Vượng).

Theo phong tục, cứ hai năm một lần làng Giàng tổ chức hội trò Ngô vào ngày 10 tháng giêng âm lịch. Công tác chuẩn bị vào hội được dân làng chuẩn bị từ rất sớm. Trai đinh thì chọn cây đóng giáo dựng cờ. 08 trai đinh đóng vai tám tướng Kim Cương thì tập nhảy dậm (múa gươm) dưới sự chỉ đạo của ông hát cái. Các dòng họ chuẩn bị hai mâm lễ gồm xôi, thịt lợn, 01 chai rượu trắng để lễ tế thần và cỗ để khao quân. Đội tế của làng gồm 08 cụ ông, sửa soạn quần áo, đồ tế, bài văn tế khấn thần. Đại diện các lão làng của 12 dòng họ tập trung ra địa điểm hội, đẽo cày, bừa, chim công, quạ, cá, lợn, khung cửi dệt vải, chày, vó... 12 dòng họ chuẩn bị 24 cây vầu dựng 24 lá cờ ( mỗi dòng họ có 2 lá cờ). Làng cử ra 3 lão làng đóng vai tướng giặc, thông sự, gánh đồ tiến cống. Sang trò kén rể chọn 03 người đóng vao gái làng, mẹ làng, bố làng (trong dân gian gọi là bà Dầu, ông Dầu), làng còn cử 04 trai đinh đóng vai Sỹ, Nông, Công, Thương.

Lễ hội được diễn ra trên cánh đồng rộng, nằm giữa trung tâm làng Giàng được bao bọc bởi bốn phía núi non hùng vỹ. Khung thành hội được đóng bằng tre. 24 cột cờ được cắm xung quanh khunh thành hội, cùng với các lá cờ ngũ hành. Trong khung thành hội là Ban Điện gồm các mặt ngai Đức Thánh Cả Sắc Quý Minh, Thánh Hai Bà Chúa Mỏ Dương, Thánh Ba Ông Nghè Vũ Lôi Quận Công. Chếch đông nam cạnh khung thành hội có giá sàn 3 bậc tượng trưng cho Tam Tòa Đức Phật chùa Sơn Lộc.

Bắt đầu 04 giờ sáng ngày 10 tháng giêng, sau một hồi trống lệnh, 24 lá cờ của 12 dòng họ do các Hương trưởng, bàn nhì đồng loạt cắm xung quanh khung thành hội theo hình chữ nhật. Theo hồi cố của các cụ cao niên, trước đây lễ hội trò Ngô có phần lễ chay tổ chức vào ngày chính hội. Vào ngày mùng 9 tháng giêng, Lềnh cả, lềnh hai, Hương trưởng, Bàn nhì, 08 quan viên tế cùng 28 trai đinh và các lão làng đến chùa Sơn Lộc, nghè Lôi Vũ Quận Công mời Thánh Cả, Thánh Hai, Thánh Ba về khung thành hội làm lễ tế chay. Mâm lễ gồm: chè lam, bỏng, hoa quả, bánh kẹo, hương hoa. Sang ngày 10 tháng giêng, đám rước cùng 08 tướng Kim Cương gióng cờ, chiêng, trống, kèn, thanh la đến chùa và nghè rước thần về dự hội.

Tại chùa Sơn Lộc, sau khi Lềnh cả làm lễ, các trai đinh khiêng hai mặt ngai Đức Thánh Cả Sắc Quý Minh, Bà Chúa Mỏ Dương, có lọng che. Đi trước đám rước các mặt ngai là 08 tướng Kim Cương vác gươm sắt đi đan xen với các trai đinh vác cờ ngũ sắc. Đội hình được xếp thành hai hàng dọc đi song đôi, đi giữa là Lềnh Cả, Lềnh Hai, ông hát cái và 24 ông hương của 12 dòng họ. Tiếp đến là mâm lễ, cùng dân chúng tham dự hội tưng bừng tiến về khung thành hội. Đoàn rước ngai còn có cả trống, chiêng, nhị, kèn, thanh la kết hợp với nhau tạo thành bản nhạc hành quân hùng tráng. Khi đám rước đi qua trước cửa nghè Vũ Lôi Quận Công, đã có một đội rước chờ nhập chung đội hinh rước các ngai thánh thần. Tại ban điện thành hội, các ngai được đặt theo thứ tự, tựa lưng về hướng đông, ngoảnh mặt về hướng tây. Ngai Đức Thánh Cả được đặt chính giữa, bên trái là ngai Bà Chúa Mỏ Dương, bên phải là ngai Ông Nghè Vũ Lôi Quận Công.

Sau đó các mâm lễ được bày trước mặt ngai, mâm lễ Lềnh cả gồm xôi, thịt lợn, thủ lợn, rượu trắng đặt ở ngai Thánh Cả. Mâm lễ của Lềnh hai, ba được đặt tại ngai Thánh hai, Thánh ba. Các mâm của tám quan viên tế, Cai đám thì phải có cỗ xôi màu vàng, con gà luộc, đầu cánh đặt theo hàng dọc, mâm cỗ phe thượng đặt bên trái, mâm cỗ phe hạ đặt bên phải. Sau đó Lềnh cả và ba anh chưa phe đi kiểm tra các mâm cỗ. Mâm cỗ nào gạo thơm ngon bày biện đẹp mắt thì đặt yêu cầu, nếu không đạt, Lềnh cả có quyền dùng que đũa cắm xuống cỗ xôi và bỏ ra ngoài. Khi có hồi trống, chiêng, thanh la, kèn nhị, đại diện chủ tế đọc chúc văn, lời khấn thần. Các quan viên tế dâng tửu trà ngang mặt, anh Cai đám thực hiện các bước dâng hương, tửu, trà, anh oản trên Ban Điện đón nhận, thắp hương mời các thánh thần. Lềnh cả, Lềnh hai, 24 ông hương làm các thủ tục cúng bái. Các bài tế xướng cầu khấn các vị thánh thần về ngự ngai ăn uống, theo các tuần dâng rượu, trà, xôi thịt và hương hoa.

Sau khi kết thúc phần lễ, là diễn các trò chơi hội, bắt đầu là trò Nhẩy dậm (múa gươm). Nội dung trò Nhẩy dậm gồm các phần: Quyết tâm luyện tập để đi đánh giặc, luyện tập võ nghệ thành thạo để đi đánh giặc. Tiếp sau là Trò tiến cống với nội dung diễn lại cảnh sau khi giặc thua trận, để nối lại tình hữu nghị giữa hai nước, hai dân tộc, truyền đình nhà Ngô cử tướng giặc làm thông sự tá đến triều đình phong kiến Việt Nam nộp lễ tiến cống. Tiếp theo trò tiến cống, trò Kén rể ở trên sàn xá táo được tiến hành. Thực hiện trò diễn này, có 2 lão làng đóng vai bố làng, mẹ làng, 8 tướng kim cương thì nhập các vai Sỹ, Nông, Công, Thương. Tiếp sau là các trò tái hiện sấm chớp mưa, trò tái hiện nghề trồng lúa nước, trò tái hiện nghề trồng dâu nuôi tằm. Cùng với các trò diễn trên, lễ hội trò Ngô còn có các trò chơi đánh đu, ném còn, đi cà kheo. Đến đêm dân làng tổ chức hát chèo với các tích cổ như: Lưu Bình – Dương Lễ, Tống Trân – Cúc Hoa....

Sáng hôm sau dân làng tổ chức lễ cúng tạ, đồng thời 24 lá cờ của 12 dòng họ được đồng loạt hạ xuống, đồn Bà Dầu, khung thành hội được phá bỏ. Các dụng cụ bằng cây bo như: đe, búa, cày bừa, cá, lợn, dao kiếm vứt ra ngoài bờ ruộng. Cuối cùng dân làng, cùng những người có công việc trong hội đến chùa Sơn Lộc dự bữa cơm cộng cảm, người không đến dự thì được chia phần đem về cùng hưởng lộc thánh.