Đền Mẫu Đồng Đăng

(Điểm số 10 trên Tuyến du lịch số 02 của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn) 

Đền Mẫu Đồng Đăng là nơi thu hút bà con nhân dân trong vùng và khách thập phương tới để thoả mãn nhu cầu văn hoá tâm linh, hướng tâm hồn mình tới những điều linh thiêng qua đó gắn kết tinh thần cộng đồng, cộng cảm và bảo lưu, phát huy bản sắc cội nguồn dân tộc.

Đền Mẫu Đồng Đăng trước đây được thờ phụng tại một mái đá sát chân núi (cách vị trí đền ngày nay khoảng hơn 300m về phía Đông Bắc) hiện tại, ở vị trí này còn có một bia đá Ma Nhai kích thước rộng 53cm x 80cm, cạnh đó có một nghiêm mực đá được chạm khắc vào tháng sáu năm Kỷ Tỵ, triều Gia Long thứ 8 (1809).

Qua nội dung bia này cho thấy đây vốn là một di tích thờ Mẫu Thiên Cửu Trùng. Sau này, thấy nơi này chật hẹp không thuận tiện cho việc thờ cúng, nhân dân địa phương di chuyển bài vị thờ tự vào vị trí hiện nay và xây dựng lên kiến trúc Đền Mẫu Đồng Đăng. Năm 1979 trong chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc đền bị tàn phá, hư hỏng nặng mãi đến năm 1990 nhân dân địa phương mới cùng nhau tu tạo lại theo kiểu dáng kiến trúc cũ, để làm nơi sinh hoạt văn hoá tín ngưỡng.

Đền Mẫu Đồng Đăng nằm trên vị trí cao ráo, thuận tiện đường đi đến cho khách hành hương. Kiến trúc đền gồm Hậu cung, cung Đệ Nhất, Đệ Nhị, Đại Bái và các công trình phụ khác. Hệ thống thờ tự theo kiểu “Tiền Thánh – Hậu Phật”.

Lễ hội Đền Mẫu được tổ chức hàng năm vào mùng 10 tháng Giêng âm lịch hàng năm với các hoạt động tôn giáo tín ngưỡng cầu mong sự an bình thịnh vượng với nhiều hoạt động văn hóa cổ truyền như múa sư tử, thi đấu các môn thể thao như Đẩy gậy, kéo co, ném còn...và hoạt động ẩm thực truyền thống với các món ăn đặc sản tiêu biểu của Xứ Lạng: Lợn quay, Vịt quay, Khau nhục, Phở chua…