Nằm trên Tuyến số 3 (Điểm số 22) của Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Lạng Sơn, Nhà thờ họ Hà Thổ ty (toạ lạc tại xã Yên Phúc, tỉnh Lạng Sơn) là một di tích lịch sử – văn hóa mang giá trị đặc biệt sâu sắc. Trải qua hơn năm thế kỷ thăng trầm, ngôi đền không chỉ là nơi phụng thờ vị công thần khai quốc triều Lê mà còn là biểu tượng sống động cho tinh thần đoàn kết, hòa hợp dân tộc và ý chí bám trụ bảo vệ vùng biên cương Tổ quốc của các dòng họ Thổ ty nơi Xứ Lạng.
Nhà thờ họ Hà Thổ ty tại xã Yên Phúc – Điểm số 22 trên Tuyến số 3 của Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Lạng Sơn.
1. "Thất tộc thổ ty" – Những lá chắn trung kiên nơi biên ải Xứ Lạng
Trong lịch sử phong kiến Việt Nam, Thổ ty là những công thần trung kiên, cha truyền con nối được triều đình cử từ miền xuôi lên miền núi để chiêu dân lập ấp, phát triển kinh tế và giữ yên vùng đất phên dậu biên cương của Tổ quốc. Với tinh thần "lấy địa phương làm tịch quán, không về quê cũ nữa", các dòng họ Thổ ty đã gắn bó máu thịt và truyền đời đồng hóa, hòa nhập sâu sắc cùng đồng bào Tày, Nùng bản địa.
Tại Lạng Sơn, dân gian đến nay vẫn lưu truyền câu chuyện về 7 dòng họ lớn có tầm ảnh hưởng quan trọng bậc nhất, gọi chung là "Thất tộc thổ ty", bao gồm:
- Họ Vy, họ Hà, họ Nông.
- Hai họ Nguyễn Đình, họ Hoàng Đức và họ Hoàng Đình.
Suốt nhiều thế kỷ, bảy dòng họ này đã kề vai sát cánh cùng nhân dân các dân tộc địa phương bám trụ, khai phá và bảo vệ vững chắc mảnh đất Lạng Sơn địa đầu Tổ quốc.
Dấu ấn lịch sử của "Thất tộc thổ ty" – những dòng họ trung kiên bám trụ, khai phá và bảo vệ biên cương Xứ Lạng suốt nhiều thế kỷ.
2. Đền thờ họ Hà Thổ ty: Di sản từ thế kỷ XV và gia phả truyền qua hơn 25 đời
Được khởi dựng từ thế kỷ XV, Đền thờ họ Hà Thổ ty là một trong những minh chứng tiêu biểu nhất cho truyền thống lịch sử của "Thất tộc thổ ty" Xứ Lạng:
- Thờ phụng bậc khai quốc công thần: Ngôi đền là nơi tôn thờ quan Đề đốc Ninh Xuyên Quận công Hà Hạc – vị tướng lĩnh tài ba vốn xuất thân từ vùng Thanh Oai (nay thuộc Thủ đô Hà Nội). Ông là người từng đi theo vua Lê Lợi anh dũng chiến đấu chống giặc Minh xâm lược, lập nên nhiều chiến công hiển hách và được giao trọng trách trấn giữ vùng biên ải Lạng Sơn.
- Cuốn gia phả lưu giữ mạch nguồn hơn 25 đời: Vượt qua bao biến thiên của thời cuộc, nhà thờ hiện vẫn bảo tồn nguyên vẹn cây gia phả ghi chép chi tiết thân thế, sự nghiệp cùng công trạng của các thế hệ trong dòng họ. Tính đến nay, dòng họ Hà Thổ ty đã truyền nối qua hơn 25 đời, trong đó có rất nhiều bậc hậu duệ tài đức tiếp tục đảm nhiệm những trọng trách, vị trí quan trọng trong triều đình phong kiến xưa, góp phần làm rạng danh truyền thống gia tộc và quê hương Xứ Lạng.
Không gian linh thiêng từ thế kỷ XV tại Đền thờ họ Hà Thổ ty – nơi lưu giữ gia phả truyền nối qua hơn 25 đời.
3. Trải nghiệm khám phá tại điểm di sản Nhà thờ họ Hà Thổ ty
Dừng chân tại Điểm số 22 trên lộ trình Tuyến số 3 của Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Lạng Sơn, du khách sẽ được lắng đọng trong không gian linh thiêng, cổ kính và tìm hiểu những trang sử hào hùng về sự giao thoa văn hóa miền xuôi – miền ngược:
- Chiêm bái không gian di tích cổ kính từ thế kỷ XV: Tìm hiểu kiến trúc truyền thống, dâng hương tưởng nhớ công đức của quan Đề đốc Ninh Xuyên Quận công Hà Hạc và các bậc tiền nhân có công mở đất, giữ biên cương.
- Tìm hiểu lịch sử "Thất tộc thổ ty" và gia phả dòng họ: Khám phá câu chuyện về sự hòa nhập văn hóa độc đáo giữa các dòng họ Thổ ty với cộng đồng người Tày, Nùng tại Lạng Sơn qua hàng trăm năm lịch sử.
Thông tin điểm đến:
Địa điểm: Khu vực xã Yên Phúc, tỉnh Lạng Sơn.
Thuộc lộ trình: Tuyến số 3 (Điểm số 22), Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Lạng Sơn.
Giá trị nổi bật: Di tích lịch sử – văn hóa có từ thế kỷ XV thờ quan Đề đốc Ninh Xuyên Quận công Hà Hạc (tướng lĩnh thời Lê Lợi chống giặc Minh), tiêu biểu cho truyền thống "Thất tộc thổ ty" Xứ Lạng với gia phả lưu truyền hơn 25 đời.
Gợi ý kết hợp tham quan: Trên cung đường khám phá Tuyến số 3 của Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Lạng Sơn, du khách có thể dễ dàng kết hợp tham quan Nhà thờ họ Hà Thổ ty (Điểm số 22) với điểm thủy văn – cổ sinh Xuất nước lộ Karst (Điểm số 23), Làng ngói âm dương (Điểm số 20) và Làng Văn hóa Tày (Điểm số 21) để trọn vẹn hành trình tìm hiểu chiều sâu lịch sử, văn hóa và cảnh quan thiên nhiên đặc sắc của vùng đất Xứ Lạng.
