Đền Bắc Lệ (Đền Công Đồng Bắc Lệ) tên chữ: Bắc Lệ Linh Từ. Đền Công Đồng Bắc Lệ là một trong ba nơi thờ chính của Mẫu Thượng Ngàn bên cạnh Đền Suối Mỡ (Bắc Ninh) và Đền Đông Cuông (Lào Cai). Đền cũng là nơi thờ chính của Chầu Bé Bắc Lệ (Một vị thánh chầu nổi tiếng trong Tứ Phủ Chầu Bà của Đạo Mẫu).
Nghi môn Đền Bắc Lệ (Ảnh: Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch)
Đền Bắc Lệ được coi là một trong ba nơi thờ chính của Mẫu Thượng Ngàn và còn là nơi thờ chính của Chầu Bé Bắc Lệ (vị thánh Chầu nổi tiếng trong Tứ Phủ Chầu Bà). Theo truyền thuyết, Mẫu Thượng Ngàn là con gái của Tản Viên Sơn Thánh và Mỵ Nương, cai quản núi rừng, phù trợ nhân dân và giúp các triều đại chống giặc ngoại xâm. Một truyền thuyết khác gắn đền với Chúa Liễu Hạnh và Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan trong việc tu sửa, tôn tạo nơi thờ tự. Ngoài ra, tại Bắc Lệ còn lưu truyền huyền tích Chầu Bé Bắc Lệ, người Nùng, có công giúp vua Lê Lợi trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và được sắc phong thần hiệu.
Đền Bắc Lệ có kiến trúc hình chữ Tam gồm: Tiền đường, Trung đường và Hậu cung, được xây dựng bằng gỗ quý, mái lợp ngói mũi hài truyền thống. Tiền đường là nơi thờ Ban Công Đồng với Ngũ Vị Quan Lớn và ban Ngũ Hổ; Trung đường thờ Đức Vua Cha cùng các ông Hoàng; Hậu cung thờ Tứ Phủ Thánh Chầu, Trần Triều, Sơn Trang, Tam Tòa Thánh Mẫu và Phật. Bên trái nghi môn là Cung Chầu Bé Bắc Lệ, nơi đặt tượng Chầu Bé cùng nhiều đồ thờ đặc trưng của tín ngưỡng Tứ phủ.
Lễ hội Đền Công Đồng Bắc Lệ là lễ hội dân gian gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu, gồm các nghi lễ chính như tắm ngai, chính tiệc và rước Mẫu, trong đó lễ rước là hoạt động đặc sắc, thể hiện đời sống tín ngưỡng và sự gắn kết cộng đồng. Đoàn rước từ Đền Bắc Lệ đến Đền Đèo Kẻng (nơi gắn với truyền thuyết là nhà của Chầu Bé) làm lễ rồi trở về Đền Bắc Lệ. Không gian lễ hội nổi bật với cờ hoa, trang phục tín ngưỡng, tiếng chiêng trống, nhạc lễ và các hoạt động văn hóa tâm linh, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương. Lễ hội góp phần bảo tồn tín ngưỡng thờ Mẫu, phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống và quảng bá hình ảnh văn hóa, du lịch của Lạng Sơn.
Lễ rước kiệu trong lễ hội Đền Bắc Lệ
Đền Bắc Lệ không chỉ có giá trị về kiến trúc nghệ thuật mà còn là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng dân gian đặc sắc của vùng Xứ Lạng. Hằng năm, đền tổ chức nhiều lễ hội quan trọng như lễ Thượng Nguyên (tháng Giêng), lễ vào hè (tháng 4 âm lịch), lễ ra hè (tháng 7 âm lịch), Tiệc Mẫu - chính hội (18–20 tháng 9 âm lịch) và lễ tất niên (tháng Chạp), thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương.
Phòng Quản lý Công viên địa chất tổng hợp